Let op: om deze website goed te kunnen gebruiken is het noodzakelijk om Cookies aan te zetten. Meer informatie...

De nacht die mijn leven voorgoed veranderde

Vrijdag 15 april 2022

De nacht die mijn leven voorgoed veranderde

Lody van de Kamp, schrijver van het actieboek voor de week van het christelijke boek, heeft een goed verhaal. Een verhaal dat levens verandert, dat mensen stilzet en stil maakt. Hij spreekt in de Rank op 11 april over zijn leven en werk en vooral over het actieboek De nacht die mijn leven voorgoed veranderde. Als rabbijn en schrijver over de joodse geschiedenis wil hij niets liever dan doorgeven wat er in de oorlogsjaren is gebeurd. Herinneringen levend houden door er verhalen van te maken en ze de wereld in te sturen, het is voor hem een dure plicht en tegelijkertijd rust er veel zegen op.

Hij werd hartelijk welkom geheten en meteen uitgedaagd stelling in te nemen. Onder andere werd hem de oorlogssituatie in Oekraïne voorgelegd. Gaat de aanval op Oekraïne uiteindelijk het joodse volk treffen? Hij reageerde met een volmondig 'ja'! Vooralsnog richt hij zich op de geschiedenis om het verleden levend te houden.

Hoe breng je het verhaal dichterbij? Hoe gaat een leven? Lody neemt ons mee in zijn zoektocht en we horen over de ontstaansgeschiedenis van een aantal van zijn boeken. Er is zoveel oorlogsleed, er zijn zoveel tranen geschreid. Daar vertellen zijn boeken over: Weeskinderen, Oorlogstranen, Sara, het meisje dat op transport ging, de boeken hebben ieder een eigen invalshoek, een eigen thema. Niet alleen joden hebben geleden, ook mensen die joodse kinderen in huis namen, hebben gerouwd en kinderen verloren. De pijn is zelfs jaren na de oorlog nog voelbaar.
In de oorlog zijn er uiteindelijk vier soorten mensen, zo vertelt Van de Kamp. Zorg ervoor dat je geen dader of slachtoffer wordt en al helemaal geen toeschouwer. Je kunt beter tot de vierde categorie behoren, tot de helden! En die waren er zeker! In zijn boeken nemen ze een grote plaats in. Zijn moeder had de oorlog nooit overleefd als er geen helden zoals Anna waren. Anna met haar 22 pensiongasten kon ook Lody's moeder onderdak geven van augustus 1944 tot mei 1945. Later bleken alle pensiongasten onderduikers te zijn, ook de man die nooit sprak, de Engelse piloot.

Zelf heeft Lody de oorlog niet meegemaakt. Hij werd in 1948 in Enschede geboren. Zijn vader en moeder daarentegen leefden wel in die tijd; moeder is 12 keer van onderduikadres gewisseld en vader zat 2,5 jaar in Auschwitz. Ontroerend is het om te horen hoe zijn vader reageerde toen Lody zelf een reis maakte naar Polen en daar onder andere Auschwitz bezocht. Hij vroeg vooraf: 'Ga je ook daarheen?' En bij zijn terugkomst: 'Ben je ook daar geweest?' Lody antwoordde bevestigend en vader zei enkel: 'Ik ben daar ook geweest.'

Op de vraag of hij het een gemis vindt dat zijn vader niet over de oorlog wilde praten, zegt hij dat luisteren naar zwijgen ook luisteren is. En als mensen niet kunnen of willen praten, is dat hun recht. Er stond een foto van vaders eerste vrouw op de schoorsteen. Ze kwam om in Auschwitz. Daarnaast stonden haar zoons, Lody's broertjes Lody en Benno. Ook zij overleefden het kamp niet. De foto's spraken voor zich en verder werd er niet over gesproken thuis. Moeder sprak wel over haar verleden, maar ze voegde daaraan toe: 'Wat je vader meemaakte, was veel erger. Hij zat in Auschwitz.'
Zo komen we bij het thema van het actieboek: De nacht die mijn leven voorgoed veranderde. Veel boeken gaan tot de poort van het kamp of tot de deur van de gaskamer. In dit boek probeert Lody voorzichtig verder te gaan. Hier is een Joodse grootvader, Kasriël, aan het woord die wel zijn verhaal gaat doen. Deze aangrijpende nouvelle beschrijft het leven van een jongen die na de oorlog verder moet met een levenslang trauma.

Er is tenslotte gelegenheid tot het stellen van vragen. We spraken over zijn zwijgende vaderen over de hedendaagse discriminatie van verschillende groeperingen. Daarna werd gevraagd: Het antisemitisme neemt toe. Hoe komt dat? Lody stelt dat haat tegen de jood haat tegen God is. Zo is haat tegen de christen haat tegen de God van de christenen. Het verleden blijft actueel, omdat er nog steeds zoveel onrecht is. 'Ik heb geen enkele illusie dat wat toen misging, zich niet kan herhalen. Kijk nooit hoe een oorlog afloopt, maar hoe het begon: met uitsluiting.'
'Hoe is uw jeugd geweest?' Een van de laatste vragen die gesteld worden, blijft hangen. Liefdevol, mijn ouders deden leuke dingen met ons, ze pakten de draad weer op. Nee, we zijn niet met haat opgegroeid. Wel met boosheid.'