'“De engelen van Elisabeth” is een aangrijpend verhaal over de schrijnende wereld van de psychiatrie aan het einde van de negentiende eeuw.' Deze zin op de achterkant van Els Florijns nieuwe roman waarschuwde me er, voordat ik erin begon, al voor dat hij niet leuk zou zijn. Maar ik moest hem lezen, want het meisje voorop leek me met haar ogen te smeken haar verhaal te lezen. En dus deed ik dat.
Het gaat over kantklosster Elisabeth de Lange, die na een moeilijke jeugd nu wordt verdacht van moord op twee van haar kinderen en bij gebrek aan bewijs krankzinnig wordt verklaard en tot het gesticht veroordeeld. In de harde omgeving daar doet ze haar best om te overleven, in de hoop dat ze haar zoontje Jan nog één keer kan vasthouden.
Ondanks de waarschuwing vooraf schokte Elisabeths verhaal, dat heen en weer gaat tussen haar jeugd en haar volwassen leven, me. De manier waarop Elisabeth en de andere vrouwen in het gesticht behandeld worden – koude baden, soms met handen gebonden eten… – is op zijn zachtst gezegd onmenselijk. Je kunt je haast niet voorstellen dat het er vroeger zo aan toeging, maar uit het nawoord blijkt dat dit niet fictief is.
Door Florijns schrijfstijl die iets rauws heeft – ze vertelt zonder franje, niets wordt mooier voorgesteld – schuurt dit indringende verhaal zich een weg naar binnen. En daar blijft het nog wel even rondzingen, want het laat je niet los en dwingt je er, ook als het boek (na een nogal onverwacht – en ietwat… onbevredigend? – slot) uit is, over na te denken. Over de reden waarom de zusters en dokters in het gesticht deden wat ze deden. Over het verschil tussen dat wat je ziet en niet ziet, maar wel voelt – wat is echt en wat niet? En zo veel meer.
Met deze roman brengt Florijn een duister stukje geschiedenis, dat je het liefst in de doofpot zou stoppen, voor het voetlicht. En het is goed dat het wordt verteld. Al is het alleen maar opdat we de Elisabeths uit het verleden nooit vergeten. En opdat we aangespoord worden er alles aan doen om te voorkomen dat vrouwen vandaag de dag op welke wijze ook onderdrukt worden.
E-boek (ePub) (€ 9,99)