Kaalvreter

Psychologische roman.
Leie werd in 1942 als 3 jarig, joods meisje bij een gezin in Zanegeest gebracht om daar onder te duiken. Als ze komt, praat ze niet. Dat zal lang duren, want ze wacht op haar ouders die haar zullen ophalen. Dat wachten blijft haar leven lang een trauma. Het heeft bezit van haar genomen zonder dat ze het weet. Langzaam vergeet ze waarop ze wacht. Ze hoort dat ze Joodse ouders heeft en dat ze niet meer zullen terugkeren. Bij haar broer en de dieren op de boerderij voelt ze zich veilig. Ze ontmoet Dirk, gaat met hem mee en trouwt. Samen krijgen ze 2 zonen.
De pleegmoeder heeft ze na haar weglopen niet meer gezien, maar als die overlijdt, Leie is dan 35 jaar, gaat ze alleen naar de begrafenis. Daar ontkomt ze niet aan een vreselijke schok die haar zo traumatiseert dat ze niets meer kan. Ze zwijgt en wacht weer. Haar hele opgebouwde leventje stort in.
Dirk begrijpt en weet niet wat er gebeurd is en kan haar ook niet meer bereiken.
Anton, de oudste zoon van 15 jaar weet niet wat er met zijn moeder is en kan het ook niet vinden met zijn vader. Een puber die geen houvast meer heeft, alleen zijn muziek.
Meeus is 12 en heeft zijn moeder zo nodig, maar hoe kan hij haar bereiken? Wat heeft ze, waarom praat ze niet meer en waarom ligt ze de hele dag op bed?
Dit is een verhaal van een gezin dat nog steeds in de greep van de oorlog is door het psychische trauma van de moeder.
Door telkens vanuit een van de gezinsleden te schrijven en in hun gedachten mee te gaan, hoor en zie je de onmacht om elkaar te bereiken en het verleden te bespreken.
Het is als de kaalvreter; zelfs wat er al niet was, wordt nog weggevreten.
Dit is een bijzonder goed geschreven verhaal over de trauma's die de tweede wereld oorlog naliet.
Machteld Siegmann heeft met deze debuutroman de Publieksprijs 2020, plus de Bronzen uil, de Belgische literatuurprijs voor het beste Nederlandse debuut gewonnen.
En ik vind dat ze dat echt heeft verdiend.

In eerste instantie deed het boek me denken aan “Parnassia”, van Josha Zwaan. In beide boeken is de hoofdpersoon een klein Joods meisje dat in de tweede wereldoorlog wordt ondergebracht bij een christelijk gezin.
In beide verhalen blijkt een van de ouders de oorlog te hebben overleefd.
Beide hoofdpersonen krijgen op volwassen leeftijd grote psychische problemen.
Toch is de kaalvreter een heel ander verhaal geworden.

Als Leie in het pleeggezin is gekomen, begint voor haar het wachten, eerst op haar ouders, maar na verloop van tijd op iets of iemand anders. Het duurt een aantal hoofdstukken voor je als lezer begrijpt wat hier achter zit.
Het verhaal speelt zich grotendeels af in 1974 en wordt afwisselend verteld vanuit het perspectief van Leie, van haar man Dirk en van hun zonen, de 15- jarige Anton en de 11-jarige Meeus. Het wisselende perspectief geeft je als lezer een inkijkje in de grote impact van Leies depressie op het hele gezin. Ieder reageert op z'n eigen manier op de deprimerende situatie. Er wordt weinig met elkaar gepraat.
Gaandeweg worden dingen duidelijker b.v. over waarom Leie na de begrafenis van haar pleegmoeder in een depressie belandt.
Meermalen springt het verhaal terug in de tijd, naar 1942 en naar 1958.
Soms roept het grove taalgebruik vervreemding op, soms (bij Dirk) lijkt een vloek een verkapte vorm van bidden.

Het verhaal heeft een hoopvol einde, veel hoopvoller dan de titel doet vermoeden.

Het is een prachtig boek, vind ik en ik wil iedereen adviseren om het te lezen.
Maar deze aanbeveling is tegelijk een waarschuwing: als je begint in dit boek wil je blijven lezen tot je het uit hebt!